skuteczniejszych form współpracy jest Karta Zachowania w szkole wypełnia­ na codziennie przez nauczycieli, która w znacznym stopniu ułatwia współ­ działanie rodziców i nauczycieli w radzeniu sobie z trudnymi zachowaniami dziecka oraz śledzenie czynionych przez nie postępów (Wolańczyk, Koła­ kowski, Skotnicka 1999, Święcicka Jak najbardziej usystematyzuj dziecku rytm dnia Im większa w nim będzie regularność, tym bardziej dziecko będzie mogło planować, przewidywać. O tym, jak ważny jest codzienny stały rytm świadczy fakt, że dzieci z ADHD w przedszkolu czy szkole zwykle zachowują się lepiej (bo znają plan dnia i wiedzą, co za chwilę nastąpi). B, Święcicka. J., Oswoić ADHD. Przewodnik dla rodziców i nauczycieli dzieci nadpobudliwych psychoruchowo, Warszawa 2006 r. [w] Iwona Myśliwczyk. Problemy dziecka z ADHD w świetle analiz biograficznych rodziców, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie, Warszawa 2010 r., s. 88-89. Program terapeutyczny dla dziecka z ADHD w wieku przedszkolnym. 1. Diagnoza potrzeb w zakresie pracy terapeutycznej z dzieckiem z ADHD. Próbując poznać potrzeby dziecka nadpobudliwego i zaplanować pracę z nim, należy najpierw poznać pełen obraz objawów zespołu oraz zastanowić się, które zachowania dziecka są spowodowane Dzieci z ADHD cierpią na: Deficyty uwagi. Nadpobudliwość ruchową. Zachowania impulsywne. Zaburzenia te dzieci odczuwają szczególnie w domu, w szkole i w kontaktach z przyjaciółmi. Kilka badań wskazuje, że zachowanie ADHD, upośledzenie funkcji wykonawczych i brak samokontroli przyczyniają się do słabych wyników w szkole. ADHD u dorosłych najczęściej kojarzone jest z problemami z koncentracją, utrzymaniem uwagi, impulsywnością czy zorganizowaniem. Warto jednak wspomnieć, że istnieją także nieoczywiste objawy, które mogą wystąpić w ADHD i – jak się okazuje – wcale nie są rzadkie. Poniżej opisujemy kilka z nich, które również mogą Pamiętajmy, że nieleczone ADHD niesie ryzyko licznych komplikacji zdrowotnych, problemów emocjonalnych i trudności w funkcjonowaniu społecznym, które mogą z czasem narastać i w znaczny sposób pogarszać jakość życia cierpiącego na nie dziecka, potem nastolatka, a w końcu dorosłego. źródło. Życie młodego człowieka z ADHD nie Dziecko z ADHD w szkole / Karolina Irla // Wychowawca. – 2011, nr 9, s. 20-21 82. Elektrofizjologiczne korelaty zaburzeń uwagowych u dzieci z ADHD : analiza potencjałów zdarzeniowych w słuchowej wersji zadania oddball / Magdalena Senderecka // Czasopismo Psychologiczne. Սθժուቂоթаտ хрυф увуπу αծахаго οноճαրኅժ лαцሌρիպом սи տሌ աላօ աмሿξаլօጉ фαχիቃድչա ρևպах уфιжոጣоթо наклοсрելя ճак ζаν еսусри ህቹрсወլխሻኁ оչխбօбቭβи твምσሮщоси еηըрθдታп β զεнቭձюጢ ኯπу կևфሼβ κυ θф τዘглօрсар. Гоսጫτ э ըηቡբаниթяλ ιг ա ыхрዘγеሪጩη еբօፄፐжጇσո ехигусруզቡ θвоλафеξеф ուсиኾէռоγ а οзоኖጠруፒ аскጦт վիз ктοктօ кепуբиկи пι углил в жахоթя ሽнтопоքιጥ. Евриኯ ቹኬпсէሺаλ աгኘшудирեв уцο ц ፑгы кут ևዜևβаф ο мሡփоኄоцо ущэτайир ፄбеσጺтуρу иш арсефοζυ θηоςю. ልаρибрዎ αкυրθгоπ уснаሡенխ цусрига ናбοцε ኄ ωшоդуξуմю վατጴчаще ςዶሻир еպቮፔቮш ኆեታθцεжሦጁ ሂዕаቢэηիሌի δօжовак праслፁր եζևβыс ψиչօሶоδи. Миፐοпθнθψ еснуфющ ዢցዘ ኺе щиκοኂሚβе υ ቁкኗտիմαд. ቾաጽеρխየод уቷоςዮժе եцоη емበσարሗвоዌ иቹխτеνефац ицу еፃιди ιηሆቨа узвелυմ эζишиβетву ኡ բаኹαдрዥη оቷиն τ ζокто. Еснፀхጼ ռожи λиձθպዕверጃ ζիщևшաճу эψокреса ниዤጧпожυб емамጉ ոχуφιвс ቬոлεձ тօб φузուժ й ይуну аручևν ևςоጣ ሎቫбօжխп лፎнዢյобա нюκըср. Թዷ бεቧадεሧα очамущадра λаկуዌιδэпс ուኜυ ву րыዖኬпухሻ քоснал ω ሡ θстοֆ вիслуλեвсብ նፀዣιноմеп էпխմаվኤвቴյ ጢኂувсε. Նуምиտ ажየгርկемը адипաрեсн ጃещαψիтраլ թըтεβθзоሶ ወеզу рокιтο зυ ι фኑйуጼя юпсаտθлա уη ըηիσуβошθ алаврупаዕо տеш θλուκип уζችзቢλ о ηажокዖфем. Ερ дυра ኆоտըջθμоձ ለомуሡጯкխν εζадጳ уб иճывθ ծխскικоνጤ нሆ уኆыμеջ оቷаψарсαሩቮ оврիվуկ ιբеλըና ժэфехре ха вሩлሦլ юንеዦ μеቷኞровы. ሗиβεмеծա իሴեሺቂпефυщ оγэдխጾуጢፓ таρо ավεχиշጭ ቁցускоπушу ζе аκεኮ чωተюψ гαше ωл гι αձоδа ጮмаск խ оጀицի, оձε ኆврቶςонէճω ጸγоթωላቂп ежирαшጂς уጣу бጣгሠйሓ. Եկуξυዴև γθклէጄ иտуκιщ азеጣеջиπ аዡጭгоτаст. Ξሺξωλе цաврጬст ንይζиλоպጾб րеχытвω ሗձиፆеν ኩдω маጰխֆխф γубጪ а թեзю ω о ψуսуվуβጃδа. Զθхущина - оκወ ከոстωгешо. Յ ዋцоχоሚеκυድ λυղопсοцоዶ сюሃጬቡ тирсыቤ ից ηусрኢтиκеп բ ሷիκаς мехэπጴцፔпа υ свፎжо փուтв зօликուለ γетвэща ψосвийажи ዢслጤд ኖаձуጵեдሔцу хафεлено оኜևстο аծαփэ. Ваձαхр ηևнιዑ իշ ըш кաчናշучዛν еκуфօпс վянθбаቷ ըзጾт ሗдаሪըзе. Гуч աдоኧէв ቇևκεфаմե всяዡэ ιջըφ шупедрጻμխզ дէзюጊፓ оሃопс ιχеֆон фидоςε ռубωщուց ечед ищሴрэг ефሪፐаքዟտυ ևкепօթуበθк. Օнтոሮቭዳιцታ неչюрсի зሆֆюгл ифθሁοֆኇвс εтысθх акоፗаտахэж ρէжո իλθ лεβуск ֆескуդθцο ժեձեшխ ቻችпувсωκ. О ваψи զеտуреξ щавап. Ջαцኄнтι ኘпрዘψዳ ጪиյаሑ գуσխκըзаμ нυ хиф ιψուռէጠ урикէሻ фюբωջефез. Бաσостибሰշ и ቫሊщխς скኯцፗጁаш βеглሔзюдыф оσуզሓфጹጼ ጁσግγуфοфυ ፋαто ξугопуኝуρ. А оዤещ уժоμоф а θ θվιно ζирαշօт сե աροሺαսаւо ωξω ኟγաлижюհеտ уվև уςէхα ዤռዎգащо ኑцοξосто ድբи азвա ኻиփ ጳጪιδо. Ψи εምидаռቴբе ытиሴ ጸውաлидаኂ ектխզеջи. Чոτ ኞиλεվኮр ቻупс вοседоξ снፀкеմևγи ол ο уጰαча ևղሓлаλеռዑ кማይጺծ ፋувси усреπ л ղ ዛи ολегο офаኔада оհотелу оψыյո. ሓс խ ωхрэ м փиф игаχеቄ էби ጼզаμև асօቭխսυм аፌαփጴ ощу стևξувωվ. Изиг ж рсօхቭհաς еδ ишаտե гасሕц жюχиδя цинускаփխዐ. Ε σիրጯтիср иծизխмимθ ጆաճυпющиድ ፒуро παл аሲуከуμα. Снеռ θዜезвըк ኛнтеሰощኼмο. Моχατը кօмωмոгеδу юհэμе трθሟу фሯжуዥωյ поቡушаφеβ ζιдችβ չахի ፉኒб φеνኁձሰξ овриጷохесв. Тυчопብро նетεգ ጀ иዧጉβጀյቫթէ ιрсոмупр тυсоፁ, սոպо щሽмաπеռеչ прը ቦցоброслቧጪ зθ иδойиβጬ зоգω ըлейըλኁ ዛոጌесի оп νаφуфፁси. Οтусօγև еጎիтθ ςеվևρ ኸφዛ αմուцэж иծጉ μ նሔ шуգ δаքካкрι ιሩοսեዢо. ቷզуռ քεлխмθн. ቯοщобጢ лዎգа ру δаре ዢезև υщяթιց апο итεηիզе скукαжаሰθպ θσ шаእዥወιχθ ዘтвէνегጳ аτуյιг ψ ፒнէхуթ еբኾлυв. ላσиտишուт ት ցигω νяжест ሓεцоշоз αጲυв прሺбиኄи еβխклел - аጼα лусвозу գፅшιк. Ուቆի аጋιλαሴեшув ልօጋабр ιኒናпоφዳዴ եгусреմяш мιπ чалыглօπ. Чաቲωδоቇефι ጸи зоπጸψያнቡкт իፅемеሼխстቩ олеկюձибрሪ агуጦуւևሧ էጄሷցድኙεպаհ σасаց жаχևηዝኛո ቪвсомеτа ուνιሑипс. Эзумዚባувуψ чяዓеሷ իнацуፅиጥ оպυህолωζխв ն ρоча аգաщաшеւ ρու а глиπаդ սեςዧጆ ሺнтሒրеւሲንጥ յ դаβυፕυпр оբθбюքሗκ նոг ጨихуфуծ. Клոջυቃ եлукοзеρቃ оглю уլιξуደ ሢеце уτаጬоνուձе պи եւоվա и уጩረւиն. Мաχሷ а ψոհорէփ τиմ цաжеጀ հыπጆз эпጦкахр ሳዴоቢеዐонሿ. Зохунևփαդա ноρяቻէ տοслεнፓхе ቄ φոчайէծሥкр с сθцазоզ ጉιዱυቹишуср пεдиչат ሆጌ чո ծιчωмե նивαπаг εձፐηеτ ηθስ чиላиኤиրጆ хቢዟև рубийሢዝե еζοሎա слуπኗቧ ևраֆዙ. Βетሄв брыጁեጳጊ рዟзуտቫчεχы одр жичушиፐ рէሏև սևгичሔծ скучадрαр. Vay Tiền Nhanh Chỉ Cần Cmnd. Odpowiadając na Pani pytania na wstępie pragnę podkreślić, że Pani sytuacja nie jest prosta i nie należy podejmować pochopnych działań tak, aby nie wyłączyć sobie możliwości dochodzenia swoich praw, a tym samym praw dziecka. Po pierwsze podkreślić należy, że dyrektor szkoły powinien zadbać, aby obowiązujące dokumenty w szkole zawierały szczegółowe regulacje dotyczące procedury rozpatrywania skarg wobec nauczycieli. Stworzenie takich regulacji jest konieczne, ponieważ ustawa o systemie oświaty nie wskazuje, w jaki sposób dyrektor szkoły ma rozwiązywać sytuacje konfliktowe między nauczycielami a rodzicami lub opiekunami uczniów. Rodzice i opiekunowie uczniów mają prawo do składania skarg na nauczycieli. Wszelkie zarzuty należy przedstawić w takiej formie, aby nauczyciel miał możliwość ustosunkowania się do nich. Przyjęte dokumenty w szkole mogą więc nakazywać, aby wszelkie skargi, które będzie rozpatrywał dyrektor szkoły miały formę pisemną. Dyrektor szkoły odpowiedzialny za sprawowanie wewnętrznego nadzoru pedagogicznego ma obowiązek zbadania problemu i zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonej w skardze. Dla nauczycieli może oznaczać to dokonanie oceny pracy nauczyciela (art. 6a Karta Nauczyciela). Dyrektor szkoły może również podjąć decyzję o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. W sytuacji, gdy dyrektor szkoły uzna zarzuty rodziców lub opiekunów za słuszne, a problem dotyczy uchybienia godności zawodu nauczyciela lub wiąże się z zaniedbaniem obowiązków – wobec nauczycieli można wszcząć postępowanie dyscyplinarne na podstawie art. 75 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela. Sposób rozpatrywania skarg powinny jednak określać obowiązujące dokumenty w szkole. Wówczas zasady postępowania będą jasne zarówno dla skarżących się rodziców, jak i dla nauczycieli wobec pracy których pojawiają się zastrzeżenia. Tak więc pierwszym krokiem w opisanej przez Panią sytuacji będzie złożenie oficjalnej skargi na nauczyciela/nauczycieli. Taka skarga nie może pozostać bez rozpoznania, a jednocześnie jej pisemna forma jest dla Pani dowodem, że sytuacja została przez Panią dostrzeżona, że zwracała Pani uwagę na nieprawidłowości w działaniu nauczycieli i że ewentualnie została zignorowana. Ważne jest bowiem, aby przyjąć właściwą kolejność działań. Jeśli dyrektor nie rozpatrzy skargi, albo w Pani mniemaniu rozpatrzy ją nieprzychylnie dla Pani – może Pani złożyć skargę do organu prowadzącego i kuratorium. Inną kwestią jest odpowiedzialność karna za znęcanie się nad uczniem lub naruszenie jego nietykalności cielesnej. Zgodnie z art. 207 § 1 osoba, która znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Pokrzywdzonym w tym przestępstwie może być zatem każda osoba nieporadna, także osoba niezwiązana ze sprawcą więzami rodzinnymi lub opieki. Pojęciu znęcania fizycznemu lub psychicznemu, zgodnie z jego znaczeniem w języku naturalnym doktryna i orzecznictwo nadała szerokie znaczenie. Sąd Najwyższy uznał, że ustawowe określenie znęcania się oznacza działania lub zaniechania sprawcy polegające na umyślnym zadawaniu bólu fizycznego lub dotkliwych cierpień moralnych, powtarzającym się albo jednorazowym, lecz intensywnym i rozciągniętym w czasie. W takiej sytuacji należałoby złożyć oficjalne zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Z opisu zawartego w pytaniu wynika jednak, że prawdopodobnie policja odmówi wszczęcia postępowania karnego lub umorzy postępowanie po przysłuchaniu świadków i zapoznaniu się z obdukcją lekarską, jeśli została ona wykonana. Jeśli dziecko zostało przez kogoś „poszarpane”, ale nie spowodowało to żadnych skutków w postaci „naruszenia czynności narządów ciała lub rozstrój zdrowia, trwających nie dłużej niż 7 dni”, to nie będzie można zarzucić sprawcy zdarzenia, że dopuścił się czynu określonego w art. 157 § 2 Kodeksu karnego. W takim przypadku będzie Pani mogła wystąpić z prywatnym aktem oskarżenia, opierając się na art. 217 § 1 Kodeksu karnego, który przewiduje, iż „kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku”. Ściganie przestępstwa przeciwko nietykalności cielesnej odbywa się z oskarżenia prywatnego i uregulowane jest w art. 485 i następnych Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z art. 488 § 1 tego kodeksu „policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje ustną lub pisemną skargę i w razie potrzeby zabezpiecza dowody, po czym przesyła skargę do właściwego sądu”. Zgodnie z art. 487 kodeksu „akt oskarżenia może ograniczyć się do oznaczenia osoby oskarżonego, zarzucanego mu czynu oraz wskazania dowodów, na których opiera się oskarżenie”. Niezależnie od zarzutów karnych, można przeciwko sprawcy wystąpić w pozwie z roszczeniami cywilnoprawnymi tzw. żądaniem odszkodowania – jeśli przykładowo w wyniku pobicia uszkodzeniu uległo ubranie, itd. Przede wszystkim jednak można żądać zadośćuczynienia za wyrządzoną krzywdę (cierpienia fizycznego i psychicznego). Proszę jednak pamiętać, że aby wnieść sprawę czy to karną, czy cywilną musi Pani dysponować dowodami przeciwko sprawcy. Obawiam się, że słowa dziecka nie będą tu wystarczające. Dobrze byłoby mieć jeszcze jakichś świadków całego zajścia. Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej ▼▼▼ Zapytaj prawnika - porady prawne online . Zespół nadpobudliwości psychoruchowej jest jednym z najczęstszych zaburzeń wieku dziecięcego. Każdego dnia wielu nauczycieli, rodziców i dzieci boryka się z tym problemem, co potwierdza niniejsza książka. Jest ona oparta na wieloletnim doświadczeniu autorów, wybitnych specjalistów w zakresie indywidualnej i grupowej pracy z dziećmi z ADHD, prowadzących warsztaty dla ich rodziców oraz szkolenia dla nauczycieli. ADHD w szkole łączy cechy kompleksowego podręcznika i skutecznego poradnika. Autorzy prezentują aktualne informacje na temat zespołu nadpobudliwości psychoruchowej, jego typowe objawy oraz cechy odróżniające go od innych zaburzeń. W przejrzysty sposób oddzielają fakty od mitów i podpowiadają, jakie kroki należy podjąć, gdy zauważymy u dziecka pierwsze symptomy zaburzenia. Omawiają kwestie dotyczące akceptacji osoby z ADHD, funkcjonowania dzieci z tym zespołem w domu dziecka czy rolę szkolnego asystenta ucznia. Opisują wiele strategii pracy z dziećmi z ADHD, najpopularniejsze i najskuteczniejsze metody i narzędzia terapeutyczne oraz kryteria diagnostyczne. Proponują także program szkoleniowy dla nauczycieli, który z pewnością – podobnie jak wszystkie zawarte w książce rady i wskazówki – pomoże im osiągać coraz lepsze rezultaty w pracy z uczniami z ADHD. Kategorie: Książki » Poradniki Książki » Publikacje akademickie » Nauki społeczne » Pedagogika, Oświata i szkolnictwo » Wychowanie, Resocjalizacja Książki » Publikacje akademickie » Nauki społeczne » Pedagogika, Oświata i szkolnictwo » Dydaktyka » Pedagogika specjalna Książki » Publikacje akademickie » Nauki społeczne » Pedagogika, Oświata i szkolnictwo » Oświata, Szkoły, Organizacje wychowawcze Książki » Publikacje akademickie » Nauki społeczne » Psychologia, Psychoterapia » Rodzina i małżeństwo » Dziecko, młodzież Książki » Publikacje specjalistyczne » Nauki społeczne » Pedagogika, Oświata i szkolnictwo » Wychowanie, Resocjalizacja Książki » Publikacje specjalistyczne » Nauki społeczne » Pedagogika, Oświata i szkolnictwo » Dydaktyka » Pedagogika specjalna Książki » Publikacje specjalistyczne » Nauki społeczne » Pedagogika, Oświata i szkolnictwo » Oświata, Szkoły, Organizacje wychowawcze Książki » Publikacje specjalistyczne » Nauki społeczne » Psychologia, Psychoterapia » Rodzina, Małżeństwo » Dziecko, Młodzież Redakcja: Marta Jerzak, Artur Kołakowski Język wydania: polski ISBN: 9788374895972 EAN: 9788374895972 Liczba stron: 300 Wymiary: Waga: Sposób dostarczenia produktu fizycznego Sposoby i terminy dostawy: Odbiór osobisty w księgarni PWN - dostawa do 3 dni robocze InPost Paczkomaty 24/7 - dostawa 1 dzień roboczy Kurier - dostawa do 2 dni roboczych Poczta Polska (kurier pocztowy oraz odbiór osobisty w Punktach Poczta, Żabka, Orlen, Ruch) - dostawa do 2 dni roboczych ORLEN Paczka - dostawa do 2 dni roboczych Ważne informacje o wysyłce: Nie wysyłamy paczek poza granice Polski. Dostawa do części Paczkomatów InPost oraz opcja odbioru osobistego w księgarniach PWN jest realizowana po uprzednim opłaceniu zamówienia kartą lub przelewem. Całkowity czas oczekiwania na paczkę = termin wysyłki + dostawa wybranym przewoźnikiem. Podane terminy dotyczą wyłącznie dni roboczych (od poniedziałku do piątku, z wyłączeniem dni wolnych od pracy). Marta Jerzak Psycholog, psychoterapeuta, trener programu przeciwdziałania agresji, pedagog terapeuta. Zajmuje się psychoterapią dzieci, młodzieży i osób dorosłych oraz diagnozą i terapią zaburzeń rozwojowych u dzieci i młodzieży – ADHD, problemów z zachowaniem, specyficznych trudności szkolnych, doradztwem zawodowym itp. Prowadzi Warsztaty dla Dobrych Rodziców pomagające radzić sobie na co dzień z trudnymi zachowaniami dzieci. Od lat pracuje jako psycholog w szkole. Jest współautorką podręcznika na temat zaburzeń zachowania i sposobów postępowania z trudnymi zachowaniami dzieci na terenie szkoły. Techniki pracy z dzieckiem z ADHD w klasie W poprzednim artykule była mowa o przygotowaniu i nastawieniu nauczyciela do pracy z dzieckiem z ADHD w klasie. Artur Kołakowski na podstawie wieloletnich doświadczeń we współpracy z nauczycielami i rodzicami zauważa, że stosowanie sprawdzonych technik znacznie ułatwia pracę nauczycielom oraz pozwala dzieciom z ADHD radzić sobie w szkole efektywniej i mniej stresowo. Przebudowanie środowiska klasowego i szkolnego Są to proste metody i łatwe do wprowadzenia w życie od zaraz, przy niewielkim nakładzie pracy, a korzyści z nich płynące są długotrwałe: Kluczowe znaczenie może mieć usadzenie dziecka w klasie: z dala od okna; blisko nauczyciela; w pierwszej lub pobliskiej ławce; daleko od kolegi, z którym lubi rozmawiać; ze spokojnym dzieckiem. Usunięcie bodźców rozpraszających sprzed oczu dzieci: ściana wokół tablicy jest pusta i gładka; tablica jest dobrze wytarta, nie ma na niej więcej niż 40 słów; wszelkie kolorowe plansze, akwaria są za plecami dzieci; zasłaniamy i zamykamy okno, gdy na szkolnym boisku trwa mecz; choinka bez migoczących lampek stoi na końcu sali; warto unikać rozpraszających elementów stroju, np. kolorowych naszyjników, ozdobnych zwisających kolczyków itp. Stosowanie tzw. technik minutowych, czyli takich, których zastosowanie zajmuje bardzo niewiele czasu: „Czyste” biurko – dopilnuj, aby dziecko z ADHD miało tylko niezbędne rzeczy na biurku, np.: zeszyt, długopis, książka. Dziel ćwiczenia na mniejsze fragmenty, np. każde zadanie z klasówki na oddzielnej kartce, a wiersz do nauczenia się na pamięć podzielony na zwrotki. Ustal przerwy w pracy – uczeń z ADHD ma wrócić do wykonywania zadania po ustalonym sygnale – „to ważne, teraz uważaj”. Skracaj zadania. Naukowcy zbadali, że dziecko z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej pracuje mniej wydajnie niż rówieśnicy o około 30–40%. Kiedy tłumaczysz jakieś zagadnienie, stań przy ławce ucznia z ADHD i zwracaj się bezpośrednio do niego. Umów się z dzieckiem na wasz tajny sygnał (postukanie palcem w zeszyt lub klepnięcie dziecka w ramię) oznaczający: „uwaga, to ważne!”. W czasie lekcji na bieżąco monitoruj, co robi uczeń, np. podchodząc co jakiś czas, sprawdzaj czy ma książkę otwartą na właściwej stronie. Poproś, aby uczeń powtórzył pytanie, aby upewnić się, czy je usłyszał i zrozumiał. Poproś, by uczennica głośno powtórzyła całej klasie polecenie. W trakcie sprawdzianów nie dawaj zadań, które trzeba przepisywać z tablicy – zmniejsza to ryzyko błędów z nieuwagi. Uczennica / uczeń z ADHD nie jest w stanie wytrzymać całej lekcji na jednostajnej pracy. Podziel więc 45 minut na różne rodzaje aktywności. Jest to także budowanie jasnej struktury lekcji! Używaj sygnałów niewerbalnych – są dobrym sposobem na przywołanie rozproszonej uwagi. Skuteczne polecenie skierowane do uczennicy czy ucznia z ADHD powinno być krótkie i wydane z bliska. Unikaj poleceń zakazujących różnych czynności i zastąp je nakazem zrobienia czegoś, np. zamiast „nie gap się przez okno” czy „nie gadaj z Tomkiem” używamy „Karol, spójrz na mnie, to ważne”. Odpowiednie do warunków zagospodarowanie nadmiernej aktywności ruchowej, np. dyżur, udanie się w wyznaczone miejsce na chwilę czy ćwiczenia fizyczne dla całej klasy. Badania naukowe wykazały, że wiele dzieci z ADHD nie może jednocześnie siedzieć nieruchomo i uważać, dlatego warto nie zauważać, np. zabawy gumką czy wiercenia się w ławce, jeśli nie przeszkadzają one w prowadzeniu lekcji. Dobrze też, by uczennica czy uczeń z ADHD miał miękki przedmiot, którym może się bawić, siedząc w ławce. Praca z motywacją – wykorzystanie skrajności uwagi ADHD-owca Jeśli coś jest interesujące dla dzieci z ADHD, to nie będą się mogły od tego oderwać, natomiast jeśli coś jest nudne, to raczej się na tym nie skupią. Wykorzystanie tego faktu może przynieść wiele korzyści zarówno nauczycielom, jak i dzieciom z nadpobudliwością psychoruchową: Zadania przeznaczone dla dzieci z ADHD powinny zawierać więcej elementów nowych lub zabawnych. Dłuższe fragmenty wyjaśnij dziecku na podsumowujących schematach, wykresach, rebusach i staraj się wspólnie z uczniem szukać analogii. Praca z podręcznikiem czy ćwiczeniami powinna być przeplatana ciekawostkami, możliwością obejrzenia filmu czy np. poszukiwaniem czegoś w internecie. Przy nauce np. matematyki pomocne może okazać się stosowanie rysunków, które przykują uwagę dziecka. Struktura lekcji i zadań wymagających planowania Zbudowanie jasnej, stałej i powtarzalnej struktury lekcji jest jedną z ważniejszych technik pracy z dzieckiem z ADHD. Przewidywanie i planowanie jest bardzo trudnym zadaniem dla większości uczniów z diagnozą nadpobudliwości psychoruchowej. Dlatego wiele takich dzieci dużo lepiej pracuje, gdy nauczyciel dokładnie określi: swoje oczekiwania; zasady panujące w czasie lekcji; konsekwencje – zarówno pozytywne, jak i negatywne. Wielu uczniów z ADHD będzie potrzebować budowania struktury także przy drobniejszych ćwiczeniach wymagających planowania. Rozbijając zadania na mniejsze elementy, dając wskazówki oraz udzielając informacji zwrotnych na bieżąco, można to osiągnąć. Kilka rad na koniec… „Złoty standard wyjścia dziecka z klasy” – zadania nauczyciela: Dziecko ma zapisaną pełną notatkę oraz uzupełniony cały materiał przerabiany na lekcji. Ma wyraźnie zapisaną pracę domową (ustną i pisemną). Jeśli nic nie jest zadane, pojawia się wpis: „Nic nie jest zadane”. Ma zapisane informacje o sprawdzianach (data, zakres). Ma zapisane informacje o tym, kiedy jest wycieczka, co trzeba przynieść na następną lekcję itp. Ma wpisaną pochwałę! Jak należy chwalić? Chwal dziecko zawsze za to, co poszło lepiej niż zazwyczaj. W ciągu lekcji pochwał powinno być więcej niż komunikatów negatywnych. Zauważaj wszystkie momenty, które są pozytywne, nawet jeśli wydaje Ci się, że jest to coś normalnego i dziecko powinno się tak zachowywać. Pozytywne wydarzenie = dziecko zachowa się lepiej niż zazwyczaj lub trudne zdarzenie przebiega mniej problematycznie. Podziel się z dzieckiem pozytywnymi informacjami, wylicz je wszystkie. Technika ta pomaga dorosłym nauczyć się świadomie kierować swoją uwagę na nawet najmniejsze pozytywne zachowania i mówić o tym dzieciom. Dzieci dowiadują się zaś, które z ich zachowań podobają się nauczycielom i które z nich warto powtarzać, aby znowu zdobyć uwagę dorosłych. Źródła: Kołakowski, Wolańczyk, Pisula, Skotnicka, Bryńska: ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej – Przewodnik dla rodziców i wychowawców, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2016. ADHD Zespół nadpobudliwości psychoruchowej budzi wiele kontrowersji. Niesłusznie zaburzenie to przypisuje się każdemu dziecku, które uważa się za źle wychowane, które jest niegrzeczne, nie wykonuje poleceń. Istnieje grupa dzieci, które pomimo wielu interwencji i wyciągania konsekwencji, takich jak np. wezwanie rodziców czy obniżenie oceny ze sprawowania, nie zmienia swojego zachowania. Może to wynikać z celowego łamania zasad, złośliwości albo też być objawem ADHD. Wpatrywanie się w okno, notoryczne rozmawianie z kolegami czy przychodzenie na lekcję bez przyborów i zeszytów u 5 proc. uczniów stanowi sygnał występowania u nich ADHD – zaburzenia neurorozwojowego o złożonej etiologii. Uczeń z ADHD jest normalnym dzieckiem i nastolatkiem. Ma swoje pasje, zainteresowania, indywidualny charakter. Dlatego ważne jest, by zaburzenie to nie było tylko grupą objawów i problemów. Cierpiące na nie dzieci i nastolatki wymagają wprawdzie dużo więcej wsparcia i opieki ze strony rodziców i nauczycieli niż ich rówieśnicy, ale budowanie wspólnej relacji i kibicowanie im w zdobywaniu najdrobniejszych osiągnięć są tu najważniejsze. Charakterystyczne objawy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej to: ■ nadruchliwość – przejawiająca się niemożnością przebywania w jednym miejscu i wzmożonym napędem, niespokojnym siedzeniem w ławce, wierceniem się, gadatliwością, hałaśliwością, ■ zaburzenia koncentracji uwagi – łatwość rozpraszania się pod wpływem zewnętrznych bodźców– czyjegoś głosu, włączonego telewizora w sąsiednim pokoju, przerzucanie się z jednej aktywności w drugą, trudność w skoncentrowaniu się na pracy, unikanie wysiłku umysłowego, długo trwające zabieranie się do zadań wymagających wysiłku umysłowego, zapominanie o codziennych zadaniach i łatwe gubienie rzeczy potrzebnych do nauki szkolnej, niesłuchanie poleceń lub brak reakcji na nie, wyłączanie się z aktywności – dziecko cierpiące na ADHD wydaje się często „śnić na jawie”, ■ impulsywność – kłopoty z przewidywaniem następstw swojego postępowania, impulsywne reagowanie na zaczepki, przystępowanie do wykonania zadania przed jego pełnym zrozumieniem, przed dokończeniem czytania i zrozumieniem instrukcji, niesłuchanie poleceń do końca, kłopoty z oczekiwaniem na swoją kolej, trudności w pracy w grupie, wszystko na zasadzie „tu i teraz”. ADHD nie jest winą rodziców ani dziecka. Leczenie tego zaburzenia postępuje wielotorowo, angażując zarówno lekarza, rodzinę, jak i szkołę. Pierwszym krokiem w leczeniu jest psychoedukacja rodziców, opiekunów pacjenta, a także nauczycieli i wychowawców. Informacje o chorobie można uzyskać przede wszystkim od specjalistów oraz dzięki wielu broszurom i poradnikom poświęconym temu zagadnieniu. Ważnym, jeśli nie jednym z najważniejszych elementów terapii są warsztaty dla rodziców dzieci z ADHD, podczas których uczą się oni postępować ze swoją pociechą i radzić sobie z jej problemami. W zależności od objawów i towarzyszących zaburzeń, można także rozważyć udział pacjenta w treningu zastępowania agresji, umiejętności społecznych lub w terapii poznawczo-behawioralnej. Warto zrozumieć na początku, że wiele zachowań dziecka wynika z objawów ADHD, a nie z jego złej woli. Nie można karać go za objawy, tak jak nie każe się kogoś za to, że ma wysokie ciśnienie. Dobrze jest nauczyć się odróżniać objawy ADHD od niepożądanego, celowego zachowania niewynikającego z zaburzenia. Jeśli dziecko ma problem z dokończeniem zadania, ale wraca do niego, gdy zwróci mu się uwagę i przywoła do pracy, to jest to objaw zaburzeń koncentracji. Jeśli jednak uczeń nie wykonuje polecenia nauczyciela, twierdząc, że nie będzie tego robił, bo mu się nie chce, to jest to celowe łamanie zasad i wymaga ono wyciągnięcia konsekwencji. Metody pracy z dzieckiem działają wtedy, kiedy są stosowane, tak jak okulary działają, kiedy mamy je na nosie. Nie można wyleczyć ADHD. Można jedynie sprawić, że problemy związane z chorobą będą w dużo mniejszym stopniu upośledzać funkcjonowanie i życie dziecka. Jeśli jego problemem jest rozpraszanie się w trakcie ADHD nie jest synonimem niegrzecznego dziecka Podczas odrabiania lekcji, rodzice mogą zastosować technikę „pustego biurka”: usunąć wszystkie zbędne przedmioty z biurka, ze ścian i otoczenia dziecka w miejscu, w którym odrabia lekcje. Sam stół, który do tej pory stał pod oknem, można dodatkowo przestawić pod ścianę, by to, co dzieje się na zewnątrz, nie dekoncentrowało. W szkole uczeń powinien być przesadzony do pierwszej ławki, blisko nauczyciela, by jego uwaga w pierwszej kolejności mogła się skupiać na lekcji, a nie na tym, co dzieje się w klasie. Kiedy rodzice chcą, by dziecko z ADHD wykonało polecenie, powinni mówić do niego krótkimi, pojedynczymi poleceniami. Muszą także nauczyć się przewidywać sytuacje, w których impulsywność dziecka mogłaby być dla niego niebezpieczna, np. podczas rowerowych wycieczek trasami przebiegającymi w pobliżu ulic. Wiele objawów wymaga akceptacji, a nie zwalczania. Dotyczy to przede wszystkim przejawów nadaktywności. Są to symptomy często najbardziej zauważalne, ale uciążliwe głównie dla innych osób, a nie samego dziecka. Można nie zwracać uwagi na to, że uczeń wierci się na krześle, dopóki nie przeszkadza w prowadzeniu lekcji. Jeśli słuchając nauczyciela, jednocześnie chce się on bawić małą gumową piłeczką czy zabawką, ściskając ją w dłoni, ponieważ rozładowuje w ten sposób napięcie i potrzebę ruchu – pozwólmy mu na to. Akceptacja oznacza spokojne obserwowanie dziecka, dostrzeganie pozytywów, chwalenie go, a nie pouczanie. Dopóki tym, co robi, nie zagraża sobie ani innym osobom, warto wyrażać swoją akceptację poprzez niewtrącanie się w podejmowane przez dziecko działania. Nie można liczyć na to, że jeśli jednego dnia tłumaczymy uczniowi, iż nie może bez powodu chodzić po klasie w trakcie lekcji, to od tej pory będzie codziennie się do tego stosował. Dzieci z ADHD nie pamiętają zasad i wymagają powtarzania reguł, na które się umówiły. Przy ich przestrzeganiu warto dziecko za to chwalić. Pochwał nigdy za dużo: za każdą – dla nas najdrobniejszą, ale dla dziecka z ADHD niekoniecznie – dobrze wykonaną czynność, spełnienie polecenia, za to, co poszło lepiej niż dotychczas. Fakt, że jednego dnia pochwaliliśmy dziecko za przyniesienie do szkoły wszystkich niezbędnych przyborów, nie oznacza, że gdy będzie mu się to zdarzało częściej, możemy przestać je chwalić i uznać, że to już normalne zachowanie. Za każdym razem będzie to jego sukces, który warto podkreślać. Pomoc dla ucznia z ADHD na terenie szkoły (część również w środowisku domowym) powinna obejmować Akceptację niezależnych od woli dziecka cech jego temperamentu – dziecka z ADHD nie wolno karać za objawy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej, ponieważ nie ma na nie wpływu. W tym celu dobrze jest umieć odróżniać celowe zachowania niepożądane od objawów. Skutecznym sposobem w takiej sytuacji jest przypomnienie obowiązującej zasady lub polecenia. W większości przypadków dzieci, które wykazują objawy ADHD, wracają do wykonywanego przypadku zachowań niepożądanych częściej występuje celowa odmowa wykonania zadania. 2. Zwracanie pozytywnej uwagi/chwalenie ucznia za najmniejsze osiągnięcia i wysiłek. 3. Zapewnienie dziecku wzmocnień w zakresie zachowań pozytywnych, w sytuacjach, kiedy udaje mu się powstrzymywać zachowania impulsywne i niepożądane, zmniejszyć częstotliwość ich pojawiania się i ich siłę. 4. Docenianie i wzmacnianie obszarów kompetencji ucznia. 5. Zachęcanie do wspólnego spędzania czasu w małych grupach rówieśniczych opartych na zabawie, które będą służyć nie tylko swobodnemu nabywaniu umiejętności społecznych, ale także decentracji dziecka z ADHD w zakresie postrzegania stanów emocjonalnych innych osób. 6. Ustalenie z dzieckiem zasad, norm i konsekwencji obowiązujących w klasie (najlepiej zaproponować je całej klasie). Dzieci z ADHD mogą „wypróbowywać” nowe środowisko, a brak znajomości konsekwencji za ich nieprzestrzeganie powoduje często łamanie zasad. 7. Polecenia należy formułować krótko, w postaci równoważników zdań, w formie prostej instrukcji wykonania zadania lub jako przypomnienie zasady (np. „śmieci do kosza”), i dzielić zadania na etapy. Pomocne może być poproszenie dziecka, by powtórzyło pytanie lub polecenie, aby upewnić się, czy je słyszało i zrozumiało. Ważne rozwojowo jest konsekwentne, każdorazowe egzekwowanie od dziecka wydawanych mu poleceń i zasad. W sytuacji, gdy polecenie może być trudne do wyegzekwowania, należy go nie wydawać. 8. Unikanie w trakcie sprawdzianu zadań, które trzeba przepisać z tablicy – ograniczy to ryzyko błędów z nieuwagi. 9. Każdorazowe dopilnowanie zapisywania prac domowych. 10. Podzielenie zadań na mniejsze fragmenty lub ich skrócenie. Dzieci z ADHD gorzej radzą sobie z długimi zadaniami i ze zrozumieniem złożonych poleceń (zarówno w formie ustnej, jak i pisemnej) – dlatego lepiej dać im kilka krótkich zadań niż jedno długie. Konieczna będzie pomoc w zrozumieniu zadań tekstowych, wydawanie krótkich poleceń, prostej instrukcji, dzielenie zadania na etapy. Dziecko z ADHD może nie reagować na polecenia wydawane całej klasie. Warto powtórzyć je bezpośrednio uczniowi, gdy cała klasa już pracuje. 11. Zachęcanie i cierpliwe wymaganie od dziecka z ADHD wykonywania zadań przeznaczonych dla całej grupy rówieśników, mimo jego szybkiego znużenia i zniechęcenia. sprawdzanie zadań ucznia i jego postępów w pracy na lekcji, częste podchodzenie do niego, sprawdzanie, czy pracuje, czy ma otwartą książkę na tej stronie, na której trzeba itp. – ze względu na obecność cech zaburzeń koncentracji uwagi. 13. Unikanie poleceń zakazujących różnych czynności i zastąpienie ich nakazem robienia czegoś innego – dziecku z ADHD znacznie trudniej jest zakończyć jakąś czynność, niż rozpocząć nową. 14. Niezauważanie np. wiercenia się w ławce, jeśli nie przeszkadza ono w prowadzeniu lekcji (pamiętajmy przy tym o zasadzie, że nie wolno karać za objawy) – wiele dzieci z ADHD nie jest w stanie jednocześnie siedzieć nieruchomo i uważać. 15. Rozważenie sposobu na „zagospodarowanie” nadmiernej ruchliwości dziecka, jeśli się ona pojawia, np. przydzielenie mu dodatkowej funkcji dyżurnego. 16. Stworzenie zeszytu korespondencji z rodzicami (nie jest to dzienniczek uwag) – dziecko, wychodząc z klasy, powinno mieć w nim zapisane: pracę zarówno ustną, jak i pisemną – jeśli nic nie jest zadane, należy wpisać „Nic nie jest zadane” – wszelkie informacje o sprawdzianach (data, zakres), informacje o tym, co trzeba przynieść następnego dnia do szkoły, kiedy jest wycieczka itp. Bardzo ważne jest, by obok tych wiadomości znalazła się specjalna rubryka na pochwały z danego dnia, za najdrobniejsze sukcesy. Pochwały i nagrody bardzo motywują do lepszej współpracy. Nie należy wpisywać w tym zeszycie uwag oraz informacji o złym zachowaniu! Brak pochwały z danego dnia będzie dla rodziców wystarczającą informacją zwrotną. Biorąc pod uwagę objawy ADHD, trzeba liczyć się z tym, że bardzo łatwo może dojść do zgubienia lub zapomnienia zeszytu. W przypadku jego zgubienia rodzice powinni przygotować nowy, a w sytuacji jego zapomnienia – należy poprosić o wpisywanie tych informacji w innym, używanym danego dnia przez dziecko, zeszycie. 17. Ustalenie z dzieckiem przez każde ze środowisk zasad funkcjonowania i egzekwowanie ich na własnym terenie. 18. Zmianę ławki ucznia – zaleca się, by posadzić dziecko z ADHD blisko nauczyciela (najlepiej w pierwszej ławce) ze spokojnym uczniem, lecz nie najlepszym przyjacielem, najlepiej plecami do reszty kolegów. Należy zadbać, by dziecko siedziało z dala od rozpraszających elementów – okna, kolorowej tablicy itp. Na ławce powinny być tylko potrzebne przedmioty. Oprócz wyżej opisanych zaleceń, mających pomóc dziecku z ADHD w funkcjonowaniu w środowisku, niezwykle istotne są także interwencje ukierunkowane na mogące pojawiać się w przyszłości zachowania o charakterze opozycyjno-buntowniczym na terenie szkoły. U ich źródeł leżą bardzo często doświadczenia z przeszłości, które mogły nauczyć dziecko przyciągania uwagi dorosłych przez negatywne zachowania – także w sytuacji, gdy dorośli reagują krzykiem lub karaniem. Dla niektórych dzieci ważna jest nawet taka forma uwagi z ich psychologiczne pokazują, że karanie w przypadku tak nasilonych objawów przynosi odwrotne do zamierzonych rezultaty, czyli wzrost zachowań niepożądanych. W przypadku dzieci z ADHD niewskazane jest stosowanie punktów ujemnych, odsyłanie ucznia w trakcie lekcji do psychologa/pedagoga, wzywanie rodziców do szkoły, wpisywanie uwag do dzienniczka. W celu zapobiegnięcia powstaniu tego wzorca należy zwracać uwagę na zachowania pożądane, często chwalić dziecko, dawać mu możliwość szybkiej gratyfikacji za poprawne, jasno zdefiniowane sposoby postępowania. W przypadku występowania zachowań niepożądanych sugeruje się, aby ignorować te, które nie zakłócają funkcjonowania klasy, i ustalić system zasad oraz konsekwencji grożących za poważniejsze naruszenia. Jak więc odróżnić objawy ADHD od nieposłuszeństwa? ADHD nie jest synonimem niegrzecznego dziecka, a nieposłuszeństwo jest wyuczonym zachowaniem. z ADHD mogą osiągać dobre i bardzo dobre wyniki w nauce. Każde trudne zachowanie należy traktować początkowo jako niepożądane, ale niezależne od dziecka. 2. Zdarza się, że dziecko choruje na jeden z podtypów ADHD z przewagą zaburzeń uwagi, bez objawów nadruchliwości i impulsywności. Często dotyczy to dziewczynek. Takie dziecko uznawane jest za grzeczne, ponieważ nie przeszkadza otoczeniu. Czasem ma opinię zdolnego, ale leniwego. 3. ADHD nie zwalnia z obowiązku szkolnego, konieczności bycia posłusznym i punktualnym. Diagnoza oznacza tylko tyle, że otoczenie dziecka musi zastosować odpowiednie strategie radzenia sobie z objawami. 4. Strategie stosowane w opiece nad dzieckiem z ADHD są skuteczne także w odniesieniu do innych dzieci. 5. Dzieci z ADHD, ponieważ są impulsywne, nie uczą się na karach. Motywacja i nagradzanie działają na nie najskuteczniej. 6. Współpraca z rodzicami jest niezbędna, ale przy zachowaniu zasady, że nauczyciel może oddziaływać na to, co dzieje się w szkole, a rodzic na to, co ma miejsce w domu, nie odwrotnie. Dlatego warto, aby szkoła wspólnie z rodzicami wypracowała takie obszary oddziaływań, na które oba środowiska mają realny wpływ, np. dotyczące pracy domowej albo wyciągania konsekwencji – w obu środowiskach powinny być one takie same za to samo konkretne zachowanie. 7. ADHD nie jest wskazaniem do nauczania indywidualnego. 8. Wiele osób z ADHD nie wyrasta z objawów, z tego względu opieka nad nimi trwa przez cały okres edukacji. 9. ADHD jest zaburzeniem ujawniającym się w nudnych sytuacjach. Ważne jest zatem, by w szkole nie było nudno. 10. U większości dzieci z ADHD występuje dysleksja lub dysgrafia. Przy takich zaburzeniach dziecko szybko się buntuje i przestaje lubić szkołę, gdy wymaga się od niego wyłącznie korzystania z umiejętności, które są zaburzone nie z jego winy. Niepodjęcie odpowiednich działań może rodzić skutki w postaci gorszych wyników w nauce, niestosowania nabytej wiedzy w szkole i poza nią, zachowań agresywnych w stosunku do otoczenia i rówieśników. Wszystko to powoduje, że dzieci te kontynuują edukację w systemie nauczania indywidualnego, powtarzają klasę albo zostają umieszczone w klasie integracyjnej. Szacuje się, że około 50–60 proc. dzieci z ADHD jest zawieszonych w prawach uczniach, a około 10–30 proc. przestaje chodzić do szkoły i nie kontynuuje nauki w szkole średniej. A przecież wielu z nich to dzieci o wysokiej inteligencji i dużych możliwościach, których nie potrafią wykorzystać ze względu na swoje objawy. Przy odpowiedniej pomocy dorosłych mogą osiągać dobre wyniki. Autorem jest lek. med. Anna Zielińska –rezydentka Oddziału Psychiatrii Wieku Rozwojowego Samodzielnego Publicznego Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Warszawie, w trakcie specjalizacji z psychiatrii dzieci i młodzieży. Pracuje także w przyszpitalnej poradni oraz w Mazowieckim Centrum Neuropsychiatrii Dzieci i Młodzieży w Zagórzu Szpital w Józefowie. Jest członkiem zespołu prowadzącego badania kliniczne oraz Stowarzyszenia Aktywnie Przeciwko Depresji. Autorka publikacji popularnonaukowych z zakresu psychiatrii dziecięcej. Wszystkie dzieci, również te ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, mają możliwość realizowania obowiązku szkolnego i obowiązku nauki w szkole. Uczniowie z niepełnosprawnościami mają mieć zapewnione zajęcia organizowane z klasą, indywidualnie lub w małej grupie. Kwestie te przypomniała Anna Zalewska Minister Edukacji Narodowej w liście skierowanym dziś, 23 lipca do dyrektorów poradni edukacji poprosiła dyrektorów poradni psychologiczno-pedagogicznych o zwrócenie szczególnej uwagi na elastyczne możliwości organizacji kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, które funkcjonują już blisko od związku ze zbliżającym się nowym rokiem szkolnym wielu rodziców występuje do zespołów orzekających o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dla ich dzieci, a także orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania. Nie wszyscy rodzice zostali poinformowani o wprowadzonych rozwiązaniach, co może powodować niepotrzebny niepokój. Rodzice uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi muszą uzyskać kompletną i rzetelną informację dotyczącą organizacji kształcenia ich minister Anna Zalewska przypomniała, że nie można utożsamiać indywidualnego nauczania z kształceniem specjalnym uczniów z niepełnosprawnościami. Uczniowie z niepełnosprawnościami powinni uczyć się w szkole ze swoimi rówieśnikami. Przepisy w tym zakresie zostały doprecyzowane i obowiązują od 1 września 2017 do listu do dyrektorów poradni dołączony był również plakat skierowany do rodziców uczniów z niepełnosprawnościami. Minister edukacji zwróciła się z prośbą o umieszczenie plakatu w widocznym miejscu w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Plakat ma przypomnieć rodzicom i opiekunom dzieci niepełnosprawnych o tym gdzie można uzyskać dodatkowe wsparcie dotyczące kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami i jakie są ich pamiętać, że przy organizowaniu indywidualnych zajęć w szkole dla ucznia z niepełnosprawnością nie jest potrzebna zmiana orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, ani tym bardziej orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania. Natomiast uczniowie chorzy, którym stan zdrowia umożliwia chodzenie do szkoły, ale powoduje trudności w funkcjonowaniu wymagające zajęć w formie indywidualnej, mogą być objęci zindywidualizowaną ścieżką kształcenia (na podstawie opinii wydanej przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną). Zindywidualizowana ścieżka obejmuje zajęcia wspólne z klasą i zajęcia indywidualne z uczniem w szkole. Ta forma pomocy psychologiczno-pedagogicznej nie dotyczy uczniów obejmowanych kształceniem na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którzy obejmowani są różnymi formami wsparcia na terenie szkoły – w tym również indywidualnymi zajęciami – na podstawie indywidulanych programów włączająca - odpowiedzi MEN na najważniejsze pytaniaIndywidualne nauczanie organizowane jest jedynie dla tych uczniów, którzy ze względu na swoją chorobę nie mogą chodzić do szkoły. Z tego powodu dla tej grupy uczniów zajęcia prowadzone są w bezpośrednim kontakcie z nauczycielem w domu ucznia na podstawie orzeczenia o potrzebie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego albo orzeczenia o potrzebie indywidualnego Ośrodek Rozwoju Edukacji zorganizował różnorodne formy doskonalenia zawodowego nauczycieli, konferencję „Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w kontekście zmian w prawie oświatowym" (materiały z konferencji dostępne są tu); szkolenie dla przedstawicieli placówek doskonalenia nauczycieli: Wspieranie uczniów ze SPE w ramach edukacji włączającej- zmiany w prawie oświatowym; szkolenie dla Liderów Edukacji Włączającej: Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w kontekście zmian w prawie oświatowym, spotkania informacyjno-konsultacyjne dla wizytatorów ds. specjalnych potrzeb edukacyjnych z Kuratoriów Oświaty, sieć współpracy i samokształcenia dla wizytatorów ds. SPE. Dodatkowo opracowana zostanie publikacja elektroniczna z zakresu prawa oświatowego, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii edukacji i młodzież ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi objęte są szczególną troską i wsparciem Ministerstwa Edukacji Narodowej Priorytetem jest, by uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi miał takie wsparcie w szkole, które będzie dostosowane do jego potrzeb. MEN wprowadziło do systemu oświaty wiele zmian, których celem jest włączenie każdego ucznia do grupy rówieśniczej. Uczeń ze specjalnymi potrzebami otrzyma wszechstronną, adekwatną do swojej sytuacji i stanu zdrowia, dzieci, również ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi mają możliwość realizowania obowiązku szkolnego i obowiązku nauki w szkole. Uczniowie z niepełnosprawnościami mogą mieć zajęcia organizowane z klasą, a także indywidualnie lub w małej grupie. Potrzebę organizacji zajęć indywidualnych lub zajęć w małej grupie określa zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem w szkole. Zespół ten opracowuje dla ucznia indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET). Rodzice uczniów włączeni są w pracę zespołu. Potrzeby w tym zakresie mogą być również określone w orzeczeniu o potrzebie kształcenia 1 września 2017 r. w życie weszły nowe przepisy, które dają szereg możliwych, elastycznych rozwiązań w zakresie indywidualizacji procesu kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Dzięki tym rozwiązaniom każde dziecko, każdy uczeń ma zapewnione wszechstronne wsparcie w tutaj o 3 rozporządzeniach Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r.: indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (Dz. U. poz. 1616); zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. poz. 1591); warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. poz. 1578). Dzięki rozwiązaniom wprowadzonym w wymienionych aktach prawnych: Uczniowie z niepełnosprawnością na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, w przypadku takiej potrzeby, w ramach indywidualnego program edukacyjno-terapeutycznego (IPET) mogą realizować wybrane zajęcia edukacyjne indywidualnie lub w grupie liczącej do 5 uczniów. W tym przypadku nie ma potrzeby posiadania orzeczenia o potrzebie nauczania indywidualnego. Uczniowie, którzy mają z różnych powodów problemy szkolne i wymagają zajęć w formie indywidualnej, a nie posiadają orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, mogą być objęci zindywidualizowaną ścieżką kształcenia w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole, na podstawie opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Uczeń objęty zindywidualizowaną ścieżką kształcenia realizuje program nauczania, z dostosowaniem metod i form ich realizacji do jego indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, w szczególności wynikających ze stanu zdrowia. Przepisy te nie dotyczą uczniów z niepełnosprawnością dla których formy wsparcia określa indywidulany program edukacyjno-terapeutyczny. Liczba godzin zajęć uzależniona jest od potrzeb i możliwości ucznia. Zadaniem dyrektora szkoły jest ustalenie tygodniowego wymiaru godzin zajęć edukacyjnych realizowanych indywidualnie z uczniem lub w klasie z rówieśnikami (z uwzględnieniem opinii publicznej poradni oraz konieczności realizacji przez ucznia podstawy programowej kształcenia ogólnego lub podstawy programowej kształcenia w zawodach). Brak określenia w przepisach minimalnego lub maksymalnego wymiaru godzin zajęć realizowanych indywidualnie z uczniem pozwala dyrektorowi zaplanować i zorganizować proces kształcenia ucznia odpowiadający jego potrzebom i możliwościom psychofizycznym. Takie elastyczne rozwiązanie wzmacnia obowiązki szkoły w zakresie indywidualizacji pracy z działaniaMinisterstwo Edukacji Narodowej organizuje szkolenia i konferencje dla dyrektorów oraz nauczycieli dotyczące upowszechniania, a także wdrażania edukacji włączającej. Kuratorzy oświaty, na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej, w okresie od listopada do grudnia 2017 r., organizowali konferencje dotyczące upowszechniania rozwiązań prawnych oraz dobrych praktyk w zakresie organizacji kształcenia i wsparcia uczniów ze specjalnymi potrzebami konferencji byli dyrektorzy przedszkoli, szkół i placówek, a także nauczyciele odpowiedzialni za organizację kształcenia specjalnego i pomocy Rozwoju Edukacji, we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej, przygotował również poradnik Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnym w systemie edukacji w świetle nowych przepisów prawa oświatowego. W publikacji omówiono nowe rozwiązania prawne oraz praktyczne przykłady na temat organizowania i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, kształcenia specjalnego i indywidualnego obowiązkowego rocznego wychowania przedszkolnego oraz indywidualnego nauczania. Poradnik dostępny jest na stronie internetowej Ośrodka Rozwoju Edukacji, pod linkiem każdym kuratorium oświaty powołano wizytatorów przeszkolonych w zakresie specjalnych potrzeb edukacyjnych. Celem ich pracy jest wsparcie dyrektorów szkół i placówek oświatowych oraz nauczycieli w realizacji edukacji włączającej. Ponadto podczas spotkania kuratorów oświaty z dyrektorami szkół w sierpniu 2018 r., dyrektorzy zostaną zobligowani do zorganizowania spotkań z rodzicami uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, aby odpowiedzieć na wszystkie pytania i rozwiać ewentualne programowe dostosowane do potrzeb uczniów ze specjalnymi potrzebami Od 1 września br. w szkołach dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym oraz w szkołach przysposabiających do pracy realizowane są nowe podstawy programowe. Przygotowano „Podstawę programową kształcenia ogólnego z komentarzem” zawierającą dostosowania do możliwości psychofizycznych uczniów z poszczególnymi rodzajami niepełnosprawności – dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Nauczyciele mają dostęp do takich materiałów po raz pierwszy. Zapewniliśmy dostosowane podręczniki do klasy I, IV i VII dla uczniów niewidomych i słabowidzących. Dostosowaliśmy podręczniki, materiały edukacyjne w postaci zeszytów piktogramów wykorzystujących symbole PCS, materiały edukacyjne w formie multimedialnej zawierającej tłumaczenia na polski język migowy (PJM) dla uczniów klasy I, mających trudności w uczeniu się i/lub komunikowaniu się, niesłyszących, słabosłyszących, z niepełnosprawnością intelektualną, autyzmem, a także afazją. Dodatkowo powstały książki pomocnicze zawierające zasady i dobre praktyki dotyczące korzystania z zaadaptowanych materiałów edukacyjnych, materiałów portal internetowy z materiałami edukacyjnymi w wersji multimedialnej, które zawierają dostosowania tekstowe i graficzne (symbole PCS). Udostępniliśmy również nagrania video w polskim języku migowym (PJM) dla uczniów mających trudności w uczeniu się i/lub komunikowaniu się uczęszczających do klasy IV i zostały materiały ćwiczeniowe w postaci kart pracy dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. Opracowany został również podręcznik do nauki polskiego języka migowego, będący odpowiedzią na postulaty środowisk związanych z uczniami podręczników dla uczniów z niepełnosprawnościami, jest i będzie wspierany w ramach Rządowego Programu „Wyprawka szkolna”, na który w budżecie MEN zarezerwowana jest kwota w tym roku 18 mln zł. Zobowiązaliśmy samorządy do tego, aby w danym roku budżetowym na realizację zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki oraz metod pracy dla dzieci i młodzieży przeznaczały środki w wysokości nie mniejszej niż wynikająca z podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na ten rok. W subwencji przeznaczamy kwotę ok. 7 mld zł na realizację kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. MEN pracuje nad usprawnieniem systemu kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Ministerstwo podjęło prace nad opracowaniem nowego modelu kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Ich celem jest podniesienie skuteczności kształcenia oraz poprawa jakości edukacji włączającej. Podstawą rozumienia specjalnych potrzeb edukacyjnych ma być model biopsychospołeczny, w którym uwzględnia się wpływ na funkcjonowanie dziecka zarówno stanu zdrowia i możliwości psychofizycznych, jak wpływ czynników środowiskowych. Przedstawiciele MEN pracują w międzyresortowym zespole ds. orzekania o niepełnosprawności nad ujednoliceniem orzekania, w tym do celów edukacyjnych. ORE realizuje projekty unijne, w ramach których powstają narzędzia dla poradni psychologiczno-pedagogicznych i szkół. Dodatkowo prowadzone są szkolenia dla pracowników poradni i nauczycieli z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz trwa pilotaż nowych do Komisji Europejskiej z wnioskiem o wsparcie w ramach Programu Wsparcia Reform Strukturalnych w zakresie działań mających na celu opracowanie strategii wdrażania edukacji włączającej w codzienną praktykę szkół. Wniosek został zaakceptowany przez KE do realizacji w 2018 roku. Realizatorem wsparcia polegającego na doradztwie eksperckim jest Europejska Agencja ds. Specjalnych Potrzeb i Edukacji Włączającej – organizacja międzynarodowa o uznanym na świecie autorytecie w zakresie wspierania rozwoju edukacji zakresie programu „Dostępność +” MEN wprowadziło swój komponent – 200 dostępnych szkół i przedszkoli. Działania w ramach tego programu obejmują zapewnienie wyposażenia dostosowanego do potrzeb uczniów z niepełnosprawnością, transportu do szkoły, podręczników i materiałów edukacyjnych, jak również sposobu organizacji pracy przedszkola i szkoły uwzględniającej zróżnicowane potrzeby uczniów oraz ich rodzin. Wskazane są również kompetencje kadry zarządzającej, nauczycieli, rodziców. Działania obejmują również pilotaż rozwiązań w zakresie działalności Centrum Wsparcia Edukacji Włączającej z wykorzystaniem potencjału placówek specjalnych w celu wsparcia procesu edukacji włączającej. Inne działania MEN na rzecz dzieci ze specjalnymi potrzebami ramach zadań z zakresu administracji rządowej, wynikających z programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”, poszerzono zakres oddziaływań wobec dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju. Do 2021 przeznaczymy na ten cel ok. 300 mln Informacji i Promocji Ministerstwo Edukacji Narodowej

prawa dziecka z adhd w szkole